Đầu tư dự án đường sắt cao tốc Hà Nội-TP.HCM: Cần xem xét, quyết định một cách thận trọng

Cần tính toán, rà soát kỹ thời điểm đầu tư hợp lý...”, Báo cáo thẩm tra Dự án Đường sắt cao tốc Hà Nội-Thành phố Hồ Chí Minh của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của QH cho biết.

Chiều 20.5, Quốc hội tiếp tục làm việc tại Hội trường với việc thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ GTVT Hồ Nghĩa Dũng đã trình bày Tờ trình Báo cáo đầu tư Dự án Đường sắt cao tốc Hà Nội-Thành phố Hồ Chí Minh (từ đây viết tắt là Dự án). Ngay sau đó, ông Đặng Vũ Minh, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của QH đã đọc báo cáo thẩm tra về Tờ trình này của Chính phủ.

Cần 55,853 tỷ USD để xây dựng

Trên cơ sở xem xét toàn diện các vấn đề theo quy định, Chính phủ kiến nghị QH khóa XII, kỳ họp thứ 7 quyết định chủ trương đầu tư Dự án với những nội dung chủ yếu, ví như quy mô Dự án: Xây dựng mới tuyến đường sắt cao tốc với tốc độ khai thác 300 km/h (V thiết kế = 350km/h) chuyên chở hành khách, đường đôi, khổ 1.435mm, điện khí hóa; Công nghệ áp dụng: Công nghệ động lực phân tán-EMU (đoàn tàu Shinkansen của Nhật Bản); Diện tích sử dụng đất: Tổng số nhu cầu sử dụng đất là 4.170 ha, trong đó 383,7 ha là đất ở khu dân cư tại vùng đô thị, 813,1 ha là đất ở khu dân cư vùng nông thôn, 1.589,3 ha là đất nông nghiệp và 1.383,9 ha là đất rừng; Tổng mức đầu tư sơ bộ: 55,853 tỷ USD (khoảng 35,6 triệu USD/km); Dự kiến tiến độ thực hiện: dự án bắt đầu thiết kế xây dựng vào năm 2012. Giai đoạn I: đến năm 2020 đưa vào khai thác đoạn Hà Nội-Vinh và đoạn Nha Trang-Thành phố Hồ Chí Minh; Giai đoạn II: đến năm 2030 đưa vào khai thác đoạn Vinh-Đà Nẵng và hoàn thành toàn tuyến vào năm 2035.

Ông Hồ Nghĩa Dũng cũng cho biết, Bộ Chính trị đã có văn bản tán thành chủ trương xây dựng đường sắt cao tốc Hà Nội-Thành phố Hồ Chí Minh. Và Hội nghị lần thứ 12 BCH Trung ương khóa X họp tại HN từ ngày 22.3 đến ngày 28.3.2010 đã thảo luận về chủ trương xây dựng đường sắt cao tốc Hà Nội-Thành phố Hồ Chí Minh.

Báo cáo thẩm tra cho biết, báo cáo đầu tư Dự án đã đáp ứng bước đầu những nội dung chủ yếu theo yêu cầu của giai đoạn lập Báo cáo đầu tư (báo cáo tiền khả thi) theo quy định. Việc xây dựng đường sắt cao tốc song song với việc nâng cấp, cải tạo hệ thống đường sắt hiện có theo hướng hiện đại là cần thiết, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội và nhu cầu vận tải ngày càng tăng trong những năm tới.

Tuy nhiên, đề nghị cần làm rõ tính khả thi của một số nhiệm vụ quan trọng của Dự án như thời điểm khởi động dự án, khả năng huy động vốn cho Dự án, khả năng cân đối nguồn vốn nhà nước cho Dự án với vốn cho các mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội khác và hiệu quả tài chính của Dự án.

Ước tính có 16.529 hộ dân bị ảnh hưởng

Đi vào những vấn đề cụ thể, Báo cáo thẩm tra cho biết, theo báo cáo đầu tư Dự án, ước tính có 16.529 hộ gia đình sẽ bị ảnh hưởng bởi dự án, trong đó 9.480 hộ gia đình sẽ bị ảnh hưởng do mất đất ở và 7.049 hộ gia đình sẽ bị ảnh hưởng do mất đất sản xuất, và báo cáo cũng dự trù việc đền bù cho những hộ gia đình trên.

Tuy nhiên, trong Tờ trình của Chính phủ cũng như báo cáo đầu tư thì phương án di dân còn rất sơ bộ, cần tiếp tục xây dựng phương án thật cụ thể, tính toán đến tính phức tạp của công tác này, đặc biệt là đối với những địa phương như TP.HCM, thành phố Đà Nẵng hiện đã không còn quỹ đất dự trữ để quy hoạch đô thị.

Để Dự án này có hiệu quả kinh tế, Báo cáo thẩm tra nhấn mạnh, cả Nhà nước và xã hội phải có quyết tâm cao, ban hành những chính sách ưu tiên cho riêng Dự án và coi đó là động lực để nâng cao hiệu quả kinh tế. Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cũng cho rằng, “cần xem xét, quyết định một cách thận trọng trong mối quan hệ tổng hòa giữa lợi ích kinh tế và lợi ích xã hội mà Dự án mang lại đối với yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội của đất nước và hội nhập trong khu vực, đặc biệt là tính lan tỏa của Dự án đối với sự phát triển của các ngành kinh tế khác”.

Đây là những vấn đề thuộc thẩm quyền quyết định của QH

Về tác động môi trường, báo cáo thẩm tra cho biết, báo cáo đầu tư Dự án mới đề xuất về mặt định tính giải pháp bảo vệ môi trường dựa trên các văn bản pháp quy hiện hành. Tuy ở giai đoạn báo cáo tiền khả thi chưa có báo cáo đánh giá tác động môi trường, song do đây là dự án đặc biệt về quy mô, chiều dài, tác động môi trường sẽ rất phức tạp nên cần sớm có nghiên cứu cơ bản gắn với chiến lược tài nguyên môi trường quốc gia.

Tuy Dự án không có tác động lớn đến ô nhiễm không khí nhưng có đi qua một số vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên, các dải rừng nguyên sinh là những vùng nhạy cảm về môi trường, sẽ có ảnh hưởng nhất định đến hệ sinh thái rừng, nguồn gen động vật, thực vật quý hiếm đã tồn tại và được tự nhiên chọn lọc qua nhiều thế hệ. Vì vậy, cần nghiên cứu phương án xây dựng hợp lý nhất, hạn chế những tác động tiêu cực đến môi trường, cảnh quan. Cần hạn chế tối đa diện tích cây rừng phải chặt hạ...

Báo cáo thẩm tra cũng cho biết, “đối với kiến nghị của Chính phủ về việc QH giao cho Chính phủ phê duyệt theo thẩm quyền những nội dung thay đổi và tổng mức đầu tư hiệu chỉnh trong quá trình thực hiện Dự án; giao Chính phủ quyết định cơ chế, chính sách đặc thù áp dụng đối với Dự án, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường thấy rằng, đây là những vấn đề thuộc thẩm quyền quyết định của QH. Vì vậy, trong quá trình thực hiện có vấn đề phát sinh hoặc cần áp dụng cơ chế đặc thù thì Chính phủ báo cáo QH quyết định”.